GES Sözlüğü
Güneş enerjisi, akü ve elektrikli araç dönüşümünde sık geçen terimlerin kısa ve anlaşılır açıklamaları.
GES (Güneş Enerjisi Santrali)
Güneş ışığını fotovoltaik panellerle elektriğe dönüştüren sistem. Bina çatısına kurulana çatı GES, zemine kurulana arazi tipi GES denir.
Fotovoltaik (PV)
Işığın yarı iletken hücrelerde doğrudan elektrik akımına dönüşmesi. Güneş panelleri bu hücrelerden oluşur ve doğru akım (DC) üretir.
STC (Standart Test Koşulları)
1000 W/m² ışınım, 25 °C hücre sıcaklığı ve AM 1,5 ışık spektrumu. Panel etiketindeki güç ve elektriksel değerler bu koşullarda ölçülür; sahadaki gerçek üretim sıcaklığa ve ışınıma göre farklıdır.
Wp / kWp (tepe güç)
Watt-peak: panelin standart test koşullarındaki (STC) tepe gücü. 1 kWp = 1000 Wp; örneğin 540 Wp gücündeki 10 panel 5,4 kWp kurulu güç eder. Sistem büyüklüğü kWp ile ifade edilir.
kWh ve kW
kWh (kilovatsaat) enerji miktarıdır: 1 kW güçteki bir cihaz 1 saat çalışınca 1 kWh tüketir. Elektrik faturası ve akü kapasitesi kWh ile, aynı anda çekilen güç ise kW ile ifade edilir.
Monokristal panel
Tek kristal silisyumdan üretilen hücrelerle yapılan panel. Polikristale göre verimi yüksektir, aynı alandan daha fazla güç alınır. Günümüzde satılan panellerin büyük bölümü monokristaldir.
TOPCon hücre
Tunnel Oxide Passivated Contact: N-tipi silisyum hücrelerde kullanılan, arka yüzeydeki ince oksit ve polisilisyum katmanla kayıpları azaltan hücre teknolojisi. PERC hücrelere göre daha yüksek verim ve sıcakta daha az kayıp hedefler.
PERC hücre
Passivated Emitter and Rear Cell: hücrenin arka yüzeyine eklenen pasivasyon katmanıyla verimi artıran, yaygın P-tipi hücre teknolojisi.
Yarım hücre (half-cut)
Hücrelerin ikiye kesilerek bağlandığı panel tasarımı. Her yarımdan geçen akım azaldığı için direnç kayıpları düşer; kısmi gölgelenmede üretim daha az etkilenir.
İnverter (evirici)
Panellerin ürettiği doğru akımı (DC), evde ve şebekede kullanılan 230 V alternatif akıma (AC) dönüştüren cihaz. Şebeke bağlantılı, off-grid ve hibrit türleri vardır.
On-grid (şebeke bağlantılı) sistem
Şebekeye bağlı çalışan sistem: üretilen elektrik önce binada tüketilir, fazlası şebekeye verilir. Güvenlik gereği elektrik kesintisinde otomatik olarak durur.
Off-grid (şebekeden bağımsız) sistem
Şebekeye bağlı olmayan sistem: panel, akü ve inverterle kendi elektriğini üretir ve depolar. Bağ evi, karavan, tarla ve şebekenin ulaşmadığı yerlerde kullanılır.
Hibrit sistem
Şebekeye bağlı çalışırken akü de kullanan sistem. Gündüz üretimini depolayıp akşam kullanır; kesintide tasarımda seçilen yükleri aküden beslemeye devam eder.
MPPT (en yüksek güç noktası izleme)
Panelin o anki ışık ve sıcaklıkta en fazla güç verdiği gerilim-akım noktasını sürekli bulan kontrol yöntemi. Şarj kontrol cihazlarında ve inverterlerde bulunur.
BOOST MPPT şarj kontrol cihazı
Panel gerilimini akü grubunun geriliminin üzerine yükselterek şarj eden MPPT şarj kontrol cihazı. Daha düşük gerilimli panellerle 24–72 V akü gruplarını, örneğin elektrikli araç akülerini şarj etmeyi sağlar.
LiFePO₄ (lityum demir fosfat) akü
Lityum demir fosfat kimyalı lityum akü. Uzun çevrim ömrü, yüksek kullanılabilir kapasitesi ve termal kararlılığı nedeniyle güneş enerjisi depolamada ve elektrikli araçlarda yaygındır.
Jel ve AGM akü
Kurşun-asit akünün bakım gerektirmeyen türleri: elektrolit jel içinde (jel) ya da cam elyafa emdirilmiş (AGM) hâldedir. İlk maliyeti düşüktür; ancak derin deşarj ömrünü kısaltır ve kullanılabilir kapasitesi lityuma göre sınırlıdır.
DoD (deşarj derinliği)
Akü kapasitesinin ne kadarının kullanıldığı. Örneğin %80 DoD, kapasitenin %80'inin çekildiği anlamına gelir. Akünün izin verdiği DoD ne kadar yüksekse kullanılabilir kapasite o kadar büyüktür.
BMS (akü yönetim sistemi)
Lityum akü hücrelerinin gerilimini, akımını ve sıcaklığını izleyen; aşırı şarj, aşırı deşarj ve kısa devreye karşı koruyan ve hücreleri dengeleyen elektronik devre.
Çevrim (döngü) ömrü
Akünün tam şarj-deşarj döngüsünü kaç kez tekrarlayabileceği; genellikle kapasitenin belirli bir orana düştüğü nokta esas alınır. Değer deşarj derinliğine ve sıcaklığa bağlıdır ve ürün künyesinde yazılır.
Mahsuplaşma
Şebekeye verilen ve şebekeden çekilen elektriğin, mevzuatta belirlenen dönem içinde birbirinden düşülerek faturalandırılması. Hangi dönemin (örneğin aylık ya da saatlik) uygulandığı bağlantı tipine ve güncel yönetmeliğe göre değişir.
Lisanssız elektrik üretimi
Üretim lisansı almadan, öncelikle kendi tüketimini karşılamak amacıyla kurulan elektrik üretim tesisi. Kapasite sınırları, başvuru ve bağlantı süreçleri ilgili yönetmelik ve dağıtım şirketi tarafından belirlenir.
Öz tüketim
Üretilen güneş elektriğinin şebekeye verilmeden, üretildiği anda binada kullanılan kısmı. Öz tüketim oranı yükseldikçe tasarruf artar; gündüz çalışan cihazlar ve batarya bu oranı yükseltir.
Degradasyon (verim kaybı)
Panel veriminin yıllar içinde yavaş yavaş azalması. Üreticiler yıllık kayıp oranını ve garanti süresi sonunda panelin vermesi gereken gücü künyede belirtir.
Özgül üretim (kWh/kWp)
Bir yılda 1 kWp kurulu gücün ürettiği enerji. Bölgenin güneşlenmesine, panellerin yönüne ve eğimine bağlıdır; Antalya gibi güneşli bölgelerde yüksektir ve tasarruf hesabının temelidir.
Performans oranı (PR)
Sistemin gerçek üretiminin, aynı ışınımda teorik olarak üretebileceği enerjiye oranı. Sıcaklık, kablo, inverter ve kirlenme kayıplarını tek sayıda özetler; izlemede sistemin sağlığını gösterir.
MC4 konnektör
Paneller arasındaki ve panel ile cihaz arasındaki DC bağlantılarda kullanılan standart, kilitli erkek-dişi konnektör. Bağlantı güvenliği için uygun pense ile sıkılması gerekir.
Dizi (string)
Seri bağlanmış panel grubu. Seri bağlantıda gerilimler toplanır; dizideki panel sayısı inverterin ya da şarj cihazının giriş gerilimi aralığına göre belirlenir.
Voc ve Isc
Açık devre gerilimi (Voc) ve kısa devre akımı (Isc): panelin standart test koşullarındaki sınır değerleri. Dizi tasarımında, soğuk havada yükselen Voc'nin cihazın azami giriş gerilimini aşmaması gerekir.
Gölgelenme ve sıra aralığı
Panele düşen gölge yalnız o paneli değil bağlı olduğu diziyi de etkileyebilir. Arazi kurulumlarında sıraların birbirini gölgelememesi için sıra aralığı, kış gündönümündeki güneş açısına göre hesaplanır.
Geri ödeme (amortisman) süresi
Yatırım tutarının, sistemin sağladığı tasarrufla geri kazanıldığı süre. Tüketime, elektrik fiyatına, bölgeye ve sistem maliyetine bağlıdır; hesaplayıcı uzun dönem projeksiyonla bu süreyi tahmin eder.
EPC (anahtar teslim)
Engineering, Procurement, Construction: mühendislik, ekipman tedariki ve kurulumun tek firma tarafından üstlenildiği anahtar teslim proje modeli.
O&M (işletme ve bakım)
Operation & Maintenance: kurulumdan sonra sistemin izlenmesi, periyodik kontrolü, temizliği ve arızalara müdahale edilmesi.
Hub motor (göbek motoru)
Tekerleğin göbeğine yerleştirilmiş elektrik motoru; elektrikli bisiklet, scooter ve triportörlerde yaygındır. Aracın akü gerilimi (örneğin 48, 60 ya da 72 V) motor kontrolörüyle uyumlu olmalıdır.
Projeniz için teknik bir soru mu var?
Terimleri sizin sisteminiz üzerinden birlikte açıklayalım.